Gwersi o Arwr y Crysau Duon Carwyn James mewn cofiant llawn o ddatgeliadau newydd

7 Mehef 2017

Cyhoeddir bywgraffiad newydd, cynhwysfawr a dadlennol o'r athrylith Carwyn James wrth i Warren Gatland a'r Llewod Prydeinig a Gwyddelig baratoi i herio'r Crysau Duon yn y gyfres brawf ddiweddaraf.

Cyhoeddir bywgraffiad newydd, cynhwysfawr a dadlennol o'r athrylith Carwyn James wrth i Warren Gatland a'r Llewod Prydeinig a Gwyddelig baratoi i herio'r Crysau Duon yn y gyfres brawf ddiweddaraf. Wrth i Llewod Gatland ymgymryd  â'r tîm nerthol o Seland Newydd, bydd meddyliau yn anochel yn mynd yn  ôl i'r cyfnod ble enillodd y Llewod yn erbyn y Crysau Duon, dan arweiniad yr unigryw Carwyn James. O dan ei hyfforddiant, fe sicrhewyd buddugoliaeth hanesyddol 3-1 yn 1971.

Mae  Into the Wind - the life of Carwyn James  gan Alun Gibbard, yn gyfrol o ymchwil drwyadl, sy'n rhoi golwg gynhwysfawr ar fywyd dyn a ddylanwadodd rygbi ledled y byd. Mae'n cynnwys deunydd newydd yn ymwneud  â gwahanol agweddau ar ei fywyd, fel ei amser yn gweithio i'r Gwasanaethau Cudd a'i fywyd yn yr Eidal. Mae hefyd yn cynnwys ffotograffau a dogfennau na welwyd erioed o'r blaen.

'I lawer roedd Carwyn yn un o'r hyfforddwyr rygbi gorau mae'r byd wedi ei weld erioed. Fe oedd yr athrylith tu  ôl i fuddugoliaeth y Llewod yn Seland Newydd a buddoligaeth Llanelli yn erbyn y Crysau Duon ym Mharc y Strade yn Llanelli,' meddai'r awdur, Alun Gibbard.

'Fel y mae'r gyfrol hon yn cadarnhau, fe ofynwyd iddo yn answyddogol i baratoi'r Barbariaid i wynebu'r Crysau Duon, ac yn draddodiadol nid yw'r Barbariaid fod i gael eu hyfforddi. Felly fe arweiniodd ef tair tîm i fuddugoliaeth yn erbyn y Crysau Duon' ychwanegodd Alun.

Cawn gip ar fywyd Carwyn y myfyriwr yn Aberystwyth, yn ddyn ifanc yn y Llynges yn chwarae ei ran yn y Rhyfel Oer, cyn setlo yn ystod ei gyfnod fel athro. Digwydd hyn oll cyn y dyddiau pan ddaeth Carwyn James yn wyneb cyfarwydd i’r rhan fwyaf o bobol. Y Carwyn cyhoeddus oedd Carwyn y saithdegau. Yn bedwar deg oed y daeth yn ddyn adnabyddus.

'Daeth sgyrsiau o fannau amrywiol y gellir eu crynhoi yn bedwar piler ym mywyd Carwyn  –  rygbi, llenyddiaeth, cenedlaetholdeb a darlledu.' meddai Alun, 'Awgrym o allu a mawredd y dyn yw bod ei gyfraniad yn ymestyn ar draws meysydd mor amrywiol a gwahanol i'w gilydd. Gyda phwy y gallwn ei gymharu heddi, tybed? Does dim ateb amlwg.'

'Roedd Carwyn, yn y bôn, yn ddyn gyda ysbryd barddonol. Roedd werth ei fodd  â llenyddiaeth ei famiaith, y Gymraeg, ond hefyd y clasuron Saesneg' meddai Alun, 'Pan ddysgodd Rwsieg yn y Llynges, fe syrthiodd mewn cariad gyda llenyddiaeth Rwsieg a pan fu'n hyfforddi yn Rovigo yn yr Eidal fe drodd at yr Eidaleg. O ddiwedd y pumdegau ymlaen, bu'n ddarlledwr toreithiog ac fe safodd fel ymgeisydd cenedlaetholgar Cymreig mewn Etholiad Cyffredinol.'

Mae Into the Wind  hefyd yn ymdrin  â'r bennod yn ei fywyd pan gafodd ei wrthod fel hyfforddwr tîm Cymru, gan wneud y pwynt na gafodd ei wrthod mewn gwirionedd am iddo dynnu ei gais ei hun yn  ôl. Yna, fe a'r gyfrol yn ei blaen i ddadlau nad yw hyn yn esgusodi'r URC am beidio defnyddio talent rygbi Carwyn. Dadleua'r gyfrol iddo gael ei adael i lawr gan y sefydliad.

Mae'r gyfrol hefyd yn dadlau ei fod wedi cael ei adael i lawr gan sefydliad arall yng Nghymru, sef y BBC. Cafodd Carwyn ei gyflogi i gyflwyno bwletinau chwaraeon bob awr o'r dydd gan y BBC, mewn ffordd oedd yn amlwg yn camdrin ei ddoniau.  

Yna, ar lefel bersonol, mae  Into the Wind  yn edrych ar yr honiadau fod Carwyn James yn hoyw. Ond mae'r awdur yn ymwrthod ag unrhyw bwysau i brofi ei rywioldeb yn bendant, gan ddweud mai nid dyletswydd cofianwr yw dod i gasgliad nad oedd y person ei hun wedi ei gyraedd.

Dyw'r gyfrol ddim yn dal yn  ôl. Mae'n dadansoddi yn onest y frwydr gyda rhywioldeb fu Carwyn yn ei ymladd a achosodd gymaint o ofid iddo tuag at diwedd ei oes. Mynegai fod Carwyn wedi bod yn wynebu brwydr i ddeall yr hyn oedd yn ei deimlo, gan wrthod a derbyn y tensiynau rhywiol oedd ganddo. Ni fyddai byth yn cyrraedd y pwynt lle y gallai ddatrys tensiynau o'r fath. Bu farw yn Amsterdam cyn iddo gyrraedd penderfyniad o'r fath.

'Roedd Carwyn James yn athrylith. Roedd hefyd yn enaid clwyfus.' meddai Alun, 'Rwy'n gobeithio bydd y gyfrol hon yn rhoi bywyd newydd i Carwyn unwaith eto  –  yn ei holl gymhlethdod a'i wychder.'

Mae Alun Gibbard yn awdur llawn amser o Lanelli, sydd wedi cyhoeddi bron i ddeg ar hugain o lyfrau ffeithiol ac un nofel. Mae'n cyfrannu'n wythnosol i'r cylchgrawn Golwg. Bu'n ddarlledwr am chwarter canrif cyn ei yrfa ysgrifennu, ac mae'n dal i gyfrannu i raglenni radio a theledu.

Bydd dwy lansiad yn cael ei gynnal yng nghwmni teulu Carwyn James  â'r awdur Alun Gibbard i ddathlu bywyd a chyfraniad Carwyn James.

Bydd y lansiad gyntaf yn cael ei gynnal yng Nghlwb Rygbi Cefneithin nos Wener 9fed o Fehefin, 7.30 o'r gloch yng nghwmni Alun Gibbard a Delme Thomas, un o Lewod chwedlonol 1971.

Bydd yr ail lansiad yn The Great Hall, Plas Llanelly House ar ddydd Sadwrn 17 o Fehefin 12 tan 2 gyda Robert Lloyd, Alun Gibbard, Terry Davies a mwy.

Mae Into the Wind  – The Life of Carwyn James gan Alun Gibbard (£14.99, Y Lolfa) ar gael nawr.

Mae Carwyn  Yn Erbyn y Gwynt  gan Alun Gibbard (£14.99, Y Lolfa) hefyd ar gael nawr.

Gwales

Llyfrau o Gymru ar-lein

gwales.com